Trends en ontwikkelingen

De haven en het Havenbedrijf Rotterdam opereren in een dynamische omgeving en in een internationaal krachtenveld. Snel op elkaar volgende trends en ontwikkelingen hebben invloed op de toekomst van de haven en vragen voortdurend om prioritering en bijstelling van de manier waarop het Havenbedrijf Rotterdam de haven ontwikkelt.

Lees meer over prioritering en bijstelling onder Onze strategie in 2017

Regeerakkoord kabinet-Rutte III

Nederland verwelkomde in oktober 2017 een nieuwe regering: het kabinet-Rutte III. Het regeerakkoord ‘vertrouwen in de toekomst’ bevat een aantal positieve elementen voor de haven van Rotterdam. Zo krijgt de energietransitie een versnelling, waarbij het kabinet verder dan Europa gaat met de verlaging van broeikasgassen (minus 49% in 2030). Ook komt er een nieuw nationaal klimaatakkoord dat sectoren zekerheid geeft over de doelstellingen waaraan ze op de langere termijn moeten voldoen. Het Rotterdamse haven- en industriecomplex wordt expliciet genoemd als belangrijke speler in de beoogde koolstofdioxide-afvang en -opslag en in het benutten van restwarmte. Ook is er duidelijkheid over de uiterste sluitingsdatum van de kolengestookte centrales. Het Havenbedrijf Rotterdam verwelkomt deze versnelling en geeft er mede via de TransitieCoalitie vorm aan.
Naast de energietransitie bevat het regeerakkoord voor de haven positieve elementen op het gebied van het gelijke speelveld en de bereikbaarheid. Het kabinet wil een herbezinning op de kostentoerekening van infrastructuur. Dit moet ervoor zorgen dat de Nederlandse havens weer een gelijke uitgangspositie krijgen ten opzichte van havens in de buurlanden. Ook het verlagen van de inspectielasten en het Europees gelijktrekken van de gebruiksvergoeding voor het spoorgoederenvervoer zijn positief voor de concurrentiekracht van de haven. Tenslotte stelt het kabinet de nodige extra middelen beschikbaar om bereikbaarheid te verbeteren.

Lees meer over het regeringsbeleid en de daarmee verbonden kansen voor het Havenbedrijf Rotterdam onder Duurzaamheid van ketens en clusters

Transitie naar duurzame energie

Wereldwijd vindt er een transitie plaats van fossiele naar duurzaam opgewekte energie. Het Klimaatakkoord van Parijs en de daaruit voortvloeiende maatregelen op nationaal niveau (zie hierboven) bevorderen deze ontwikkeling.

Mede als gevolg van dit beleid en de stimulatie van innovatie daalden de prijzen voor zonne- en windenergie de afgelopen jaren sterk. De prijs waartegen bijvoorbeeld bedrijven windenergie leveren, daalde van 10 eurocent per kWh in 2015 tot onder de 5 eurocent/kWh en nadert daarmee de prijs van ‘fossiele’ elektriciteit.
De energietransitie leidt ook tot de verwachting dat in de toekomst rekening moet worden gehouden met een afnemende vraag naar olie. Deze trend wordt met name versneld door de toenemende opkomst van alternatieve brandstoffen, de verbeterde efficiëntie van verbrandingsmotoren en een toenemend aantal hybride en elektrische auto’s.

Voor de Rotterdamse haven betekent dit een dalende overslag en productie, maar ook kansen om de transitie te stimuleren en daarmee ruimte te bieden voor nieuwe markten. Voorlopig blijven sectoren als de scheepvaart en luchtvaart naar verwachting afhankelijk van fossiele brandstoffen, maar ook daarvan staat de impact (inter)nationaal hoog op de agenda’s. Binnen de EU en de International Maritime Organization (IMO) is vanaf 2020 een aanscherping ingesteld voor de mondiale norm voor zwavel in scheepsbrandstoffen van 3,5% naar 0,5%. Deze ontwikkelingen betekenen een extra impuls voor het gebruik van hernieuwbare en schonere brandstoffen, zoals LNG, waterstof en biofuels. Het Havenbedrijf Rotterdam heeft zich hard gemaakt voor deze ontwikkeling.

Lees meer over de ontwikkelingen hiervan onder Duurzaamheid van ketens en clusters

Voortschrijdende digitalisering

De ontwikkeling van digitale diensten en producten neemt een grote vlucht. Maersk, Amazon, Alibaba, Google, DHL en verschillende start-ups ontwikkelen digitale diensten voor de transportsector. De kern van deze platforms is het verlagen van de transactie- en zoekkosten bij het boeken van lading, vergroten van de betrouwbaarheid van boekingen en het zichtbaar maken, van informatie over de status van verlading. Het gebruik van data om logistieke ketens efficiënter te maken is ook belangrijk voor de concurrentiepositie van havens. Het Havenbedrijf Rotterdam zet in op digitale diensten om de afhandeling van goederenstromen nog veiliger en efficiënter te maken.

Daarnaast heeft digitalisering een grote impact op de arbeidsmarkt. Bestaande banen verdwijnen en nieuwe banen vergen specifieke vaardigheden en vaak een hoger opleidingsniveau. Gezamenlijke investeringen in het huidige human capital zijn nodig om deze ontwikkeling mogelijk te maken.

Lees meer over digitalisering onder Veilige en efficiënte afhandeling
Lees meer over de arbeidsmarkt onder Innovatie, kennis en arbeid

Consolidatie containermarkt

De schaalvergroting en consolidatie van het maritieme containertransport zet verder door. Nieuwe samenwerkingsverbanden zijn ontstaan, wat heeft geleid tot drie grote allianties: 2M, THE Alliance, en Ocean Alliance. Ook vond er een aantal fusies en overnames plaats, waaronder de fusie van UASC en Hapag Lloyd, de overname van Hamburg Süd door Maersk en de fusie van de drie Japanse rederijen NYK, MOL, en K Line in ONE. Samen met de schaalvergroting van schepen zorgt deze ontwikkeling voor grote pieken in de terminalbelasting. Er varen nu 66 megaschepen groter dan 18.000 TEU en er zijn er meer grote schepen in bestelling. De nieuwe vaarschema’s van de allianties zijn vooralsnog positief voor de overslag in Rotterdam. Daarnaast beïnvloeden twee andere ontwikkelingen vooral de transhipment volumes: de toegenomen capaciteit door ingroei van Maasvlakte 2 en de infasering van grote schepen die kampen met beperkingen in Antwerpen en Hamburg. Het is de verwachting dat toenemende consolidatie en schaalvergroting ook leidt tot een sterkere onderhandelkracht van de rederijen.

Lees meer over de containermarkt onder Groeimarkten

Samenleving verandert

Zowel de beschikbaarheid als de vraag naar arbeidskracht verandert. Daarin spelen demografische factoren, zoals krimp van de EU populatie en migratie een rol. Daarnaast hebben technologische innovaties in logistiek, industrie en energietransitie een grote impact op de arbeidsmarkt. Steeds hogere opleidingsniveaus zijn nodig en veel gestandaardiseerd werk zal verdwijnen. De ontwikkeling van bijvoorbeeld autonome voertuigen, drones en IT-systemen vraagt om nieuwe kennis en andere vaardigheden. Het Havenbedrijf Rotterdam werkt aan het bevorderen van samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en overheden om de arbeidsmarkt goed voor te bereiden op een nieuwe toekomst.

Lees meer over arbeidsmarkt en onderwijs onder Innovatie, kennis en arbeid

Economie trekt wereldwijd aan

De wereldeconomie trekt aan, er is weer groei. De economische groei in Nederland ligt ver boven het gemiddelde van de afgelopen tien jaar, namelijk 3,3% in 2017. Ook de groei van de eurozone steeg met 2,2% in 2017. Vertrouwen bij consumenten en producenten neemt toe. Dat is terug te zien in consumptie en investeringen. De groei in de UK is met 1,5% beduidend lager en toe te wijzen aan de gevolgen van de Brexit. Bedrijven in de UK investeren minder, of stellen hun investeringen uit. Wel is de groei nog altijd hoger dan veel experts van te voren hadden verwacht.
De Chinese economie laat minder groei zien dan de afgelopen twee decennia, maar blijft een belangrijke motor achter de wereldeconomie.

Geopolitieke ontwikkelingen beïnvloeden de wereldhandel

De open, geglobaliseerde wereld staat in toenemende mate onder druk. Protectionisme en anti-globaliseringsbewegingen in de VS en Europa beïnvloeden dit en weerspiegelen een toegenomen ontevredenheid in het Westen over globalisering. De vrees bestaat dat de Verenigde Staten de komende jaren een protectionistische koers inslaan. President Trump overweegt importtarieven te verhogen en wil meer goederen in eigen land produceren. Ook internationale vrijhandelsverdragen liggen onder invloed van de VS onder vuur. Voor Nederland en daarmee voor de Rotterdamse haven zijn goede handelsrelaties met de VS van groot belang.
Het Verenigd Koninkrijk onderhandelt over de uittreding uit de Europese Unie. De exacte impact van de Brexit voor bijvoorbeeld de Rotterdamse haven hangt af van het onderhandelingsresultaat. De gevolgen van de Brexit kunnen aanzienlijk zijn voor de Rotterdamse haven. De economische sancties van de Europese Unie tegen Rusland in verband met de annexatie van de Krim en het conflict in Oekraïne zijn nog van kracht en beïnvloeden de handel.

Belt and Road Initiative

Een belangrijke ontwikkeling is het Chinese ‘Belt and Road Initiative’ (eerder 'One Belt One Road' genoemd) dat zich richt op het uitbreiden van de verbindingen tussen China, Europa en overig Azië. Aangezien ongeveer een kwart van de inkomende lading in Rotterdam uit China komt, is deze ontwikkeling van belang voor de positie van Rotterdam. Dit wordt onderstreept door de aanwezigheid van ECT op de Maasvlakte en de stevige positie van COSCO in de Rotterdamse haven. Onderdeel van de strategie is het ontwikkelen van spoorverbindingen via centraal Azië en investeren in havens langs de vaarroute tussen China en Europa. Beide beïnvloeden de Europese logistiek.

Het spoorvervoer wint aan belang en voor sommige lading zal spoor een alternatief voor zeevracht zijn. Tegelijkertijd creëert het extra logistieke mogelijkheden voor Europa die ook voor Rotterdam positief kunnen zijn als import- en exportlocatie van Chinese lading. Rotterdam positioneert zich als begin- en eindpunt.

Investeringen van het staatsbedrijf COSCO in havens van Piraeus, Valencia, Bilbao en Zeebrugge laten ook de Chinese maritieme ambities zien. De havens in Zuid-Europa kunnen daardoor een belangrijkere rol gaan spelen in de Europese logistiek.

Het aansluiten op deze ontwikkeling biedt kansen voor Rotterdam als belangrijke Europese hub voor Chinese lading, maar kan eveneens toenemende concurrentie betekenen.

Lees meer over de impact op de goederenstromen onder Toekomstverwachting