Expertpanel Energietransitie

Het Havenbedrijf Rotterdam wil de haven van Rotterdam ontwikkelen tot de plaats waar de energietransitie vorm krijgt. Twee experts geven hun mening over deze belangrijke ambitie.

Anne-Marie Rakhorst
Ondernemen betekent voor Anne-Marie Rakhorst kansen benutten die zich voordoen en daarbij je maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen. Sinds ze in 2000 Zakenvrouw van het jaar werd, deelt ze haar kennis en enthousiasme actief met een breed publiek. Ze is onder andere oprichter en eigenaar van het onafhankelijke platform Duurzaamheid.nl, dat samen met betrokken bedrijven, maatschappelijke organisaties, experts, overheden en particulieren Nederland verder wil verduurzamen. Ook stond ze aan de wieg van het initiatief ‘17 doelen die je deelt’, dat Nederland kennis laat maken met de Sustainable Development Goals.

Maike Boggemann
Van de bouw van offshore windparken tot de inzet van LNG als schonere brandstof voor de scheepvaart of het zware wegverkeer. Maike Boggeman houdt zich binnen Shell bezig met de energietransitie in Nederland. Versnelling en schaalvergroting van nieuwe energiebronnen betekenen volgens haar niet alleen sneller minder CO2-uitstoot, ze kunnen ook voor economische groei zorgen door het ontwikkelen van een op energietransitie gerichte industrie. Shell wil daarin een actieve rol spelen.

Gaat de energietransitie snel genoeg?
Anne-Marie Rakhorst: 'Als je de opwarming van de aarde tot anderhalve graad wilt beperken, moet er nog heel veel gebeuren. En dat moet op korte termijn, uitstel kan niet. In Nederland nemen we maatregelen die ons voorbereiden op een reductie van 49% broeikasgassen in 2030. Een belangrijk jaartal. Het lijkt ver weg, maar is eigenlijk heel dichtbij. We moeten dus echt vaart maken als het gaat om de energietransitie. Dat moeten we doen in combinatie met het nastreven van de 17 Sustainable Development Goals. Deze SDG’s moeten ervoor zorgen dat de wereld in 2030 een eerlijke, gezonde en veilige plek is om te leven. Het haven- en industriecomplex van Rotterdam speelt in het streven naar minder uitstoot van broeikasgassen een belangrijk rol. Bijna 17% van de uitstoot in Nederland komt daar vandaan.'

Maike Boggemann: 'Binnen de TransitieCoalitie heeft Shell onder meer samen met het Havenbedrijf Rotterdam duidelijk aangegeven dat de transitie moet versnellen. Dat wil niet zeggen dat er tot nu toe niets gebeurt. Van de 16% reductie die Nederland sinds 1990 realiseerde, nam de industrie 32% voor zijn rekening. Het is geen wedstrijd, maar zo slecht doet de industrie in Nederland het niet. Het kan natuurlijk altijd beter. Voor veel transitiepaden zijn de technologieën beschikbaar. Dat wil nog niet zeggen dat het onmiddellijk ook economisch verantwoord is om veranderingen door te voeren. Daar hangt wel degelijk een prijskaartje aan.'

Heeft u een voorbeeld hoe we het tempo kunnen opvoeren?
Anne-Marie Rakhorst: 'Er gebeurt veel in de haven Rotterdam. Er wordt bijvoorbeeld nagedacht over de opslag van CO2 (CCS). Dat is nodig, maar blijkt niet eenvoudig, ook gezien de kosten. Ik pleit ook voor het gebruik van CO2 als grondstof, omdat je daarmee concrete producten kunt maken. We noemen dat Carbon Capture and Utilization (CCU). Met behulp van de juiste industriële processen kunnen we CO2 immers omzetten naar nuttige en hoogwaardige chemicaliën. Daar is nog te weinig aandacht voor vanuit de industrie. Je ziet daar wel eerste bewegingen, maar het moet een grotere schaal en versnelling krijgen. CO2 wordt nu als een enorme bedreiging gezien. Maar zodra je het in concrete producten toepast, krijgt het een heel ander imago.'

Maike Boggemann: 'Wind (vooral op zee) kan heel hard groeien. Dat kan voor een versnelling zorgen. Je ziet de activiteiten nu al groeien. De investeringen in het offshore center op Maasvlakte 2 spreken wat dat betreft boekdelen. Zo kun je wellicht nog een of twee andere terreinen verzinnen waar je op grotere schaal winst kunt boeken als het gaat om de energietransitie. Maar er zijn ook industrietakken die nog in een vroeger stadium zitten en waar nog veel pilots nodig zijn. Daarvan is het lastig te verwachten dat die in 2030 al heel groot zijn. Dus ik denk dat het reëel is om te verwachten dat we nog een deel van de huidige activiteiten in de haven van 2030 terug zullen zien. Maar dan wel met een veel lagere CO2-footprint.'

Wat vindt u van de en-en-benadering van het Havenbedrijf Rotterdam?
Anne-Marie Rakhorst: 'Dat is een logische keuze. Ik zie dit bij meer organisaties. Je kunt moeilijk een bordje op je voordeur hangen met de tekst dat je wegens verduurzaming tot pakweg 2025 gesloten bent. Veel bedrijven en organisaties zitten in hetzelfde proces: het afbouwen van lineair en het opbouwen van circulair of het afbouwen van niet-duurzaam naar het opbouwen van wel duurzaam. De oplossing of de weg er naar toe is niet eenduidig. Vandaar ook dat je veel ruimte moet maken voor experimenten.'

Maike Boggemann: 'Het is duidelijk dat de huidige vooral op fossiel gebaseerde industrie nog heel belangrijk is voor de economie en de samenleving. Als je geld wilt investeren, moet je het eerst verdienen. Het overgrote deel van die verdienkracht ligt nu nog bij de bestaande economie. Een andere vraag is hoe efficiënt je doet wat je doet. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de raffinage in de haven van Rotterdam, zie je dat de carbonintensiteit gunstiger (voor het klimaat) is vergeleken met raffinageactiviteiten elders in de wereld. Voor de Nederlandse economie, maar ook voor het adresseren van de klimaatproblematiek zou het onverstandig zijn om die activiteiten uit Nederland weg te halen.'

Welke rol moet het Havenbedrijf Rotterdam spelen in de energietransitie?
Anne-Marie Rakhorst: 'Ik denk dat het heel belangrijk is dat het Havenbedrijf Rotterdam een leidende rol neemt. Ook vanwege de voorbeeldfunctie voor andere havens in de wereld. We staan bij de introductie van de circulaire economie en het hergebruiken van CO2 nog maar aan het begin. Het gaat er nu om dat alle betrokken partijen lef, leiderschap en ambitie tonen. En durf je ook kwetsbaar op te stellen. Pak de ruimte om zaken uit te proberen. Werk samen en leer van elkaar. Dat helpt ons op weg naar een geslaagde energietransitie.'

Maike Boggemann: 'Ik kan me voorstellen dat de primaire rol van het Havenbedrijf Rotterdam ligt in het faciliteren van de decarbonisatie van de industrie. Maar ook in het creëren van een op infrastructuur gebaseerd groen platform, waarop geïnteresseerden nieuwe industriële activiteiten kunnen ontwikkelen. Het Havenbedrijf Rotterdam is ook bij uitstek de partij om met de landelijke politiek de discussie aan te gaan over nieuwe industriepolitiek: hoe verbind je klimaatdoelen aan het aantrekken en realiseren van nieuwe industriële activiteiten. Ik kan me voorstellen dat het zelf duurzaam ondernemen ook onderdeel uit kan maken van de toekomstige rol van het Havenbedrijf Rotterdam.'