Belangrijkste risico’s

Hier beschrijven we mogelijke gebeurtenissen die van invloed kunnen zijn op het bereiken van de ondernemingsdoelstellingen of ontwikkelingen die een belangrijk gevolg hebben voor het Havenbedrijf Rotterdam. Dit zijn onze belangrijkste risico’s (toprisico’s). We verdelen ze onder in de categorieën: strategisch, operationeel, compliance, financiële verslaglegging en financieel.

Wij hebben de risico’s eerst zonder maatregelen (inherent) ingeschat en afgezet tegen onze risicobereidheid. Deze beoordeling vormt de basis voor het treffen van maatregelen om het risico te beperken en het restrisico (= na maatregelen) binnen de voor ons aanvaardbare grenzen te houden. Ons uitgangspunt daarbij is dat wij terughoudend zijn in het nemen van risico’s. Dit geldt des te meer voor risico’s verbonden aan onze publieke taak als Divisie Havenmeester en gerelateerd aan veiligheid, het voldoen aan wet- en regelgeving en betrouwbare financiële verslaglegging.

De belangrijkste risico’s zijn als onderdeel van het strategisch planningsproces geactualiseerd. Daaruit kwam één nieuw toprisico, te weten: ‘Ontbreken voldoende robuuste value propositions nieuwe markten/verdienmodellen’. Verder is de lijst van belangrijkste risico’s uitgebreid met de onderwerpen innovatie en integriteit. Tot slot hebben we het risico ‘Rotterdamse haven haalt de CO2-reductiedoelstelling niet’ in 2017 scherper geformuleerd naar ‘Energietransitie slaagt niet’.

Strategische risico's

Hieronder vallen risico’s die een belemmering vormen voor de realisatie van de ondernemingsstrategie en/of ons bestaansrecht. Ze omvatten onder andere onzekerheden die betrekking hebben op of gepaard gaan met ontwikkelingen in ons concurrerend vermogen en/of maatschappelijke ontwikkelingen.

Hoge ketenkosten

Risico:
De Rotterdamse haven is vanwege hoge ketenkosten niet aantrekkelijk voor partijen om zich er te vestigen en/of goederen over te slaan. Lading vermindert en klanten gaan/blijven weg. Hierdoor verslechtert de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven.

Maatregel:
Het Havenbedrijf Rotterdam investeert in de infrastructuur in de haven, en het achterlandtransport. Samen met de verbeteringen in het fysieke product en digitalisering van de logistieke keten, werken wij aan behoud en verbetering van de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven in de keten. Denk daarbij aan Navigate en Pronto (zie risico Digitalisering logistieke keten). Om de Rotterdamse haven als vestigingslocatie aantrekkelijk te houden en duurzaam te groeien, zetten wij onder meer in op Energietransitie. Daarnaast werken we alleen of met anderen aan diverse dossiers voor concurrentie op een gelijk speelveld met andere (Europese) havens (zie risico Strengere wet- en regelgeving).

Beschikbare infrastructuur en bereikbaarheid haven

Risico:
De beschikbare infrastructuur is niet in staat om de marktvraag op het gebied van achterlandtransport te faciliteren. De resulterende congestie in en rond de Rotterdamse haven heeft een negatieve impact op de bereikbaarheid van de haven, ons imago en het investeringsklimaat.

Maatregel:
Wij verkennen periodiek knelpunten in en rond de haven ter ontwikkeling van de haveninfrastructuur. Bereikbaarheidsvraagstukken voor weg, spoor, pijpleiding en binnenvaart pakt onze Bereikbaarheidsboard integraal op. Daarnaast participeren wij actief in De Verkeersonderneming voor een bereikbare stad, haven en regio. Ook werken wij aan projecten zoals het Theemswegtracé en Verdieping Nieuwe Waterweg en Botlek ter behoud en verbetering van de bereikbaarheid. Verder stelden we in 2017 een fonds van drie miljoen euro beschikbaar voor financiering van marktinitiatieven gericht op een efficiëntere afhandeling van de containerbinnenvaart

Digitalisering logistieke keten

Risico:
Digitalisering en daarmee een efficiënte afhandeling in de logistieke keten vindt te weinig plaats. Doordat de juiste tools ontbreken en/of doordat partijen geen vertrouwen hebben in elkaar en/of de data. Ketenkosten verlagen niet en de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven verslechtert.

Maatregel:
Wij werken aan diverse initiatieven om data eenduidig, betrouwbaar, veilig en toegankelijk te maken in de logistieke keten. Denk aan Avanti, Pronto, Next Logic, Navigate. Dit doen we met diverse partijen in de logistieke keten. Verder zijn wij medeoprichter en aandeelhouder van Portbase. Portbase heeft tot doel efficiënte en eenvoudige data- en informatie-uitwisseling tussen partijen in de haven mogelijk te maken.

Terminal operatie Maasvlakte 2

Risico:
Dat nieuwe terminals op Maasvlakte 2 later dan gepland volledig operationeel zijn. Hierdoor gaat lading naar andere havens, zoals Antwerpen. De oorzaken voor de vertraging kunnen divers zijn.

Maatregel:
De containerterminals op Maasvlakte 2 functioneren steeds beter. Daardoor verwachten we dit risico volgend jaar af te kunnen sluiten. Daarnaast zullen we blijvend inzetten op het bevorderen van een optimale doorstroom op, van en naar de Maasvlakte. Bijvoorbeeld door een efficiëntere afhandeling van de containerbinnenvaart met Nextlogic, samenwerking met Noord-Limburg, en de aanleg van de Container Exchange Route (CER).

Energietransitie Rotterdamse haven slaagt niet

Risico:
Energietransitie slaagt niet vanwege diverse oorzaken, waardoor het Havenbedrijf Rotterdam niet toonaangevend is in duurzaamheid, de Rotterdamse haven de CO2 reductiedoelstellingen niet haalt, het imago, draagvlak en concurrentiepositie van de Rotterdamse haven verslechtert.

Maatregel:
Cruciaal voor de transitie van het Rotterdamse haven- en industriecomplex is de uitwerking van de Nationale Energieagenda. De Rijksoverheid en onder andere wij, Deltalinqs, bedrijven uit de Rotterdamse haven en brancheorganisaties trekken hierin samen op.
Tijdens de ‘Energy in Transition’ summit (23 maart 2017) spraken wij met bedrijven en overheden over de gezamenlijke uitdaging om CO2 drastisch in de Rotterdamse haven te verminderen. Wij werken samen met diverse partijen aan een efficiënter gebruik van fossiele energie en schonere productie, hergebruik van reststromen, sluiten van kringlopen en het vervangen van fossiel door hernieuwbare bronnen. Denk daarbij aan initiatieven op het gebied van CCS en Warmterotonde. Daarnaast richten wij ons onder meer op het aantrekken van de recycling industrie (onder andere Waste-to-Chemistry) en offshore windindustrieën, en stimuleren wij het gebruik van zonne-energie.

Ontbreken voldoende robuuste value propositions nieuwe markten/verdienmodellen

Risico:
We slagen er niet in om voldoende robuuste value propositions te creëren, waardoor onze ondernemingswaarde afneemt en de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven verslechtert. Oorzaken kunnen divers zijn, bijvoorbeeld ontbreken van juiste competenties, interne besluitvorming, marktacceptatie blijft achter ondanks robuustheid value propositions.

Maatregel:
De impact van veranderende markten gedreven vanuit energietransitie en digitalisering noodzaakt tot het creëren van nieuwe markten/verdienmodellen om concurrerend te blijven. Maatregelen betreffen onder meer het borgen van de juiste competenties (zie verder risico ‘interne organisatie not ready for the future’), herinrichting van interne besluitvorming en processen omtrent onder andere digitalisering, havenontwikkeling en energietransitie.

Achterblijven op innovatie

Risico:
De Rotterdamse haven loopt achter met innovatieve/technologische ontwikkelingen en levert daardoor een lager serviceniveau dan andere havens en loopt kansen op nieuwe markten mis.

Maatregel:
Maatregelen betreffen onder meer het versnellen van innovatie in en van de haven via start-ups, bijvoorbeeld PortXL en het ondersteunen van kennisontwikkeling via SmartPort. Daarnaast hebben wij dedicated capaciteit vrijgemaakt om in de haven innovatie continue onder de aandacht te brengen en te houden.

Operationele risico's

Hieronder vallen risico’s die de operationele activiteiten beïnvloeden. Deze omvatten onder andere onzekerheden die gerelateerd zijn aan de interne organisatie, informatiesystemen, onze reputatie en producten/diensten.

Incident op water en/of land

Risico:
Door weersomstandigheden, achterstallig onderhoud, onveilig werken of andere oorzaken vindt er een groot incident (of een reeks kleinere incidenten) in de haven plaats (op het land en/of water). Dit heeft een grote impact op de veiligheid, bereikbaarheid en het imago van de Rotterdamse haven, waardoor het draagvlak voor de haven afneemt.

Maatregel:
De Divisie Havenmeester (DHMR) treft maatregelen voor het waarborgen van de nautische veiligheid, waaronder scheepvaartbegeleiding, toezicht door patrouillevaartuigen, inspectie van schepen en incidentenbestrijding. Daarnaast adviseert het onafhankelijk adviesorgaan de Safety Evaluation Board (SEB) de Havenmeester. De SEB bestaat uit DHMR-medewerkers, aangevuld met medewerkers van de Veiligheidsregio Rotterdam Rijnmond (VRR), het Loodswezen en een vertegenwoordiging van de binnenvaart (PZI). De SEB houdt zich onder andere bezig met het beoordelen en onderzoeken van ongevallen gericht op het leren hiervan.

De Milieudienst Rijnmond (DCMR) en VRR houden toezicht op veiligheid op land. Wij zorgen er onder meer voor dat inrichting en onderhoud van buitenruimte en weginfrastructuur conform landelijke richtlijnen en eisen blijven, voor het opnemen van veiligheidscontouren en -zoneringen in onder andere de bestemmingsplannen en voor veilig werken in projecten. Naar het model van de SEB DHMR heeft het Havenbedrijf Rotterdam de SEB Niet-Nautisch ingericht. Deze is gericht op het evalueren en leren van grote niet-nautische incidenten (opgetreden risico’s).

Terroristische aanslag in de haven

Risico:
Er vindt een terroristische aanslag plaats in de haven van Rotterdam. Dit heeft een grote impact op de veiligheid, bereikbaarheid en het imago van de Rotterdamse haven, waardoor het draagvlak voor de haven afneemt.

Maatregel:
Het Havenbedrijf Rotterdam en DHMR treffen maatregelen, zoals een crisismanagementplan, patrouillevaart en beveiligingsmaatregelen. Daarnaast ziet de DHMR als Port Security Officer (PSO) namens de burgemeester toe op de naleving van de Havenbeveiligingswet in het haven- en industriecomplex. Zij is verder Sectorcoördinator voor de sector Zeehavens van het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding (ATb). Als onderdeel van de regionale crisisbeheersingsorganisatie van de VRR kan DHMR worden ingezet tijdens terrorismegevolgbestrijding in de Rotterdamse haven, maar ook daarbuiten als lid van het Commando Plaats Incident (CoPI) van de Veiligheidsregio. De verantwoordelijkheid voor terrorismebestrijding in Nederland ligt bij de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) (ministerie van Justitie en Veiligheid). Wij treden waar nodig en mogelijk samen op met de NCTV.

Haven doelwit van cybercrime

Risico:
De Rotterdamse haven is doelwit van een cyberaanval waardoor (kritische) systemen van bedrijven in de haven, waaronder die van het Havenbedrijf Rotterdam, uitvallen en informatie niet beschikbaar en/of betrouwbaar is. Dit verstoort de logistieke ketens en scheepvaartafwikkeling en heeft een negatieve impact op de veiligheid en bereikbaarheid van de Rotterdamse haven.

Maatregel:
Om de weerbaarheid tegen cyberaanvallen in de Rotterdamse haven te vergroten, is in 2017 het cyber resilience programma opgezet en FERM gelanceerd. De verantwoordelijkheid van cybersecurity ligt weliswaar bij de individuele bedrijven, maar samen met de gemeente Rotterdam, politie en Deltalinqs bieden wij hen ondersteuning via onder meer FERM. Verder is op 2 november 2017 met diverse partijen in de nautisch logistieke keten geoefend op een havenbrede cybercrisis. De opgedane ervaringen samen met de inzichten uit de evaluatie van de afgelopen NotPetya cyberaanval hebben geleid tot een gezamenlijke cybercrisis-aanpak.

Verder treffen wij diverse maatregelen om onze eigen weerbaarheid te vergroten, zoals inbraakdetectie op netwerken, redundante uitvoering van kritische systemen en information security awareness-trainingen. We nemen ook deel aan het havenbreed overleg Nationaal Cyber Security Centrum - Information Sharing Analysis Centre.

Interne organisatie niet ‘ready for the future’

Risico:
Het Havenbedrijf Rotterdam beschikt niet over de juiste kennis, ervaring, houding en benodigde flexibiliteit om nieuwe business te ontwikkelen en in te spelen op veranderende markten.

Maatregel:
‘Kwaliteit van mensen, nu en in de toekomst’ en ‘Wendbare en efficiënte organisatie en processen’ zijn onderdeel van onze HR-strategie en -beleid. Wij treffen diverse maatregelen om onze toekomstbestendigheid en wendbaarheid te vergroten. Denk daarbij aan het werven van personeel op potentie en functie, met kennis en ervaring van nieuwe markten en interne opleidingsprogramma’s, zoals data analytic skills en game changers (gericht op innovatie skills).

Niet integer handelen en/of fraude

Risico:
Niet integer handelen en/of fraude, waardoor mogelijk financiële, imago en/of core business schade kan optreden.

Maatregel:
Een belangrijk instrument om dit risico te voorkomen, is bewustzijn, toepassing en naleving van ons CSR-statement en onze Bedrijfscode. Daartoe zijn onze gedragsregels onderdeel van het onboarding programma, stellen wij deze periodiek beschikbaar via e-learning en organiseren wij gericht integriteit dilemma trainingen. Andere maatregelen zijn onder meer de reviews op onze financial control frameworks en audits op checks en balances.

Compliance risico's

Hieronder vallen risico’s die voortvloeien uit wet- en regelgeving. Deze omvatten onder andere onzekerheden door het opereren in een omgeving met veel, complexe en veranderende wet- en regelgeving.

Strengere wetgeving/handhaving zorgt voor ongelijk speelveld

Risico:
Rotterdam is minder aantrekkelijk als vestigingslocatie doordat lokale, nationale of Europese wet- en regelgeving ten aanzien van onder andere milieu en de handhaving daarop strenger wordt en een gelijk speelveld met andere (Europese) havens ontbreekt. Hierdoor worden het Havenbedrijf Rotterdam en zijn klanten beperkt in de uitbreiding van bestaande en ontwikkeling van nieuwe activiteiten.

Maatregel:
Om te kunnen groeien binnen de grenzen van de wetgeving proberen we op het gebied van bijvoorbeeld milieuwetgeving de milieugebruiksruimte zo efficiënt mogelijk in te richten. Daarnaast is het Havenbedrijf Rotterdam actief in Den Haag en Brussel op dossiers, zoals CO2-afvang en -opslag, CO2 in zeevaart, inspectiekosten, eisen aan bemanningsleden en stikstofbeleid. Hiermee proberen we tot werkbare oplossingen voor diverse partijen te komen. Ons uitgangspunt daarbij is duurzame groei en een gelijk speelveld met andere (Europese) havens.

Financiële verslagleggingsrisico's

Hieronder vallen risico’s die van invloed zijn op de betrouwbaarheid van financiële verslaglegging. Financiële verslagleggingsrisico’s maken geen deel uit van de toprisico's van het Havenbedrijf Rotterdam (zie ook de managementverklaring).

Financiële risico's

De langjarige, kapitaalintensieve en internationale activiteiten leiden ertoe dat het Havenbedrijf Rotterdam en zijn deelnemingen blootstaan aan verschillende financiële risico’s, zoals koers-, liquiditeits-, valuta-, renterisico’s en onzekerheden in de mogelijkheid om financiering aan te trekken. Transacties leggen we vast in het Treasury Management Systeem en/of de financiële administratie. Financiële risico’s boven de 10 miljoen euro dekken we af. Bij aanvang van een in- en verkoopcontract toetsen we de kredietwaardigheid van de klant of leverancier. Bij verslechtering van het kredietrisico en aanwijzingen van faillissement van klanten of leveranciers kijken we naar concrete acties. Om kredietrisico te beperken, nemen we mitigerende maatregelen, zoals bankgaranties, borgstellingen, vooruitbetalingen en automatische incasso’s. Het Havenbedrijf Rotterdam handelt enkel met kredietwaardige partijen en heeft procedures opgesteld om de omvang van het kredietrisico bij elke partij te beperken. De monitoring van het kredietrisico vindt plaats op basis van credit rating en/of credit default swap rate. Binnen ons beleid sluiten we treasury transacties af met geaccordeerde tegenpartijen met minimaal een A lange termijn rating en een Credit Default Swap spread lager dan 100. Lees meer over onze financiële risico’s en de daarbij behorende maatregelen onder Financiële instrumenten en risicobeheersing in de Jaarrekening.